Cọn nước tham gia chống hạn ở Khả Cửu
10:7' 4/5/2017
Cọn nước giúp người dân xã Khả Cửu huyện Thanh Sơn chủ động nguồn nước tưới đảm bảo cho sản xuất

Bằng việc sử dụng những vật liệu đơn giản, sẵn có. Cứ vào đầu vụ, người dân xã Khả Cửu huyện Thanh Sơn lại làm cọn nước để chủ động dẫn nước về đồng ruộng.  Đây là biện pháp mang tính truyền thống có từ rất lâu, được bà con trong xã duy trì cho đến ngày nay, nhờ vậy mà toàn bộ diện tích lúa và cây màu của xã Khả Cửu được đảm bảo về nguốn nước, không có diện tích bị hạn.

Bà Hà Thị Thỏa ở xóm Hắm xã Khả Cửu huyện Thanh Sơn có 3 sào ruộng ở dọc suối Dân. Với đặc thù là đất cát pha nên ruộng của bà và các hộ trong khu không tích được nước vì vậy năm nào cũng vậy, bà và nhiều hộ trong khu đều làm cọn nước để chủ động dẫn nước vào đồng ruộng. Bà cho biết: "Nhà tôi có 3 sào ruộng nhưng thiếu nước nên phải đóng cọn đưa nước lên ruộng để tưới cho lúa, ngô vì trời không mưa. Ở đây năm nào nhà nào cũng phải làm, nhà nào có ruộng không có nước cũng phải làm cọn. Nếu không có những chiếc cọn này thì bà con chúng tôi không biết làm thế nào để giữ nước cho ruộng khỏi hạn".

Cũng chung ý kiến với bà Thỏa, bà Hà Thị Lượng - xóm Hắm xã Khả Cửu cho biết thêm: "Làm cọn là từ thời xưa các cụ để lại. Tất cả vật liệu để làm cọn đều có nguồn gốc từ núi rừng như tre, nứa, gỗ, lạt, song, mây, vầu nên chi phí cũng không nhiều.  Guồng nước hoạt động khi nước chảy mạnh vì thế guồng nước được đặt trên suối. Cọn nước được làm ra nhằm tận dụng sức nước từ các dòng chảy tự nhiên để đưa nước lên cao, dẫn nước về các đồng ruộng và thôn bản. Chúng tôi thường làm cọn nước trước khi bắt đầu một vụ mùa mới.  Hình dạng của chiếc cọn được định hình bởi phần guồng. Trục quay của guồng làm bằng thân tre gộc rất chắc chắn cùng hàng trăm "nan hoa" tạo thành một bộ khung vững vàng cho guồng nước. Tùy địa hình địa thế nơi đặt cọn mà người kích thước cọn nước, vành guồng nước khác nhau. Xung quanh vành, người ta đặt các phên nứa để cản nước, tạo lực đẩy guồng quay và có gắn các ống bương buộc nghiêng khoảng 30- 40 độ để múc đầy nước khi chìm xuống. Lực đẩy của nước khiến guồng quay liên tục, đến tầm cao nhất định thì các ống bước bắt đầu dốc nước vào các máng dài được làm từ thân vầu chẻ đôi. Theo hệ thống máng dẫn xuống dốc, nước chảy về ruộng. Ở những con suối rộng, người ta phải đắp tràn cho nước chảy xiết mạnh mới tạo được lực đẩy … Mỗi chiếc cọn nước khi hoàn thành có thể sử dụng được vài năm. Tuy nhiên, do mùa mưa lũ lớn về nhiều cọn nước hay bị trôi nên sâu mỗi mùa mưa lũ chúng tôi lại làm bổ sung, thay thế những cọn đã bị trôi, hỏng để đảm bảo chủ động nguồn nước cho ruộng".

PV3 ông Hà Văn Cầu – Chủ tịch UBND xã Khả Cửu – Thanh Sơn cho biết: Xã Khả Cửu huyện Thanh Sơn hiện có 88ha lúa nước, trong đó có tới 80% diện tích của xã nằm dọc bờ suối Dân từ khu Chuôi xuống khu Mu. Mặc dù vài năm trở lại đây, xí nghiệp thủy nông Thanh Sơn đã nhận bàn giao, vận hành các công trình thủy lợi, cung cấp nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của huyện Thanh Sơn. Tuy nhiên đối với xã Khả Cửu với đặc thù là đất cát pha nên việc tích tụ nước vào đồng ruộng đảm bảo nước phục vụ sản xuất của bà con gặp nhiều khó khăn, nhất là đối với vụ chiêm. Vì vậy người dân xã Khả Cửu đã làm các cọn nước dọc các con suối để lấy nước vào ruộng. Theo thống kê, toàn xã Khả Cửu có khoảng 100 cọn nước do người dân tự làm, tự đầu tư, tập trung chủ yếu ở khu Hắm, khu Chuôi, khu Ngán, Bãi Lau… những chiếc cọn nước này đã phục vụ nước tưới cho trên 30ha ruộng trên toàn xã, vì vậy toàn bộ diện tích lúa của xã Khả Cửu đã chủ động được nguồn nước, không có diện tích bị hạn.

Trong thời gian tới xã Khả Cửu khuyến khích người dân tiếp tục duy trì, sử dụng cọn nước ở những diện tích gần khe, suối, vận động người dân sửa chữa, thay  thế những cọn nước đã bị hư hỏng để đảm bảo đáp ứng đủ nguồn nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp trên địa bàn, để những chiếc cọn nước như thế nàytiếp tục phát huy hiệu quả và trở thành nét đẹp trong văn hóa nông nghiệp của người dân nơi đây.

Bài, ảnh: Hà Trang (Đài TT Thanh Sơn)