Nhận biết và cách phòng chống Ong nuôi lấy mật bốc bay
10:58' 24/10/2017
Mô hình nuôi ong lấy mật của gia đình ông Trần Văn Hạnh, khu 4, xã Tiên Kiên, huyện Lâm Thao

Ong bốc bay có nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là: Thuần hoá tính dã sinh chưa triệt để nên ong vẫn bốc bay theo mùa: mùa đông rét chúng bay  về nơi ấm và ngược lại. Thiếu thức ăn, thiếu mật, phấn dự trữ trong bánh tổ. Không có con trong bánh tổ (trứng, ấu trùng, nhộng). Sâu bệnh, thiên địch phá hoại đàn ong. Điều kiện ngoại cảnh khắc nghiệt: nóng, nắng, rét, khô hanh quá sức tự điều chỉnh của đàn ong. Bị tác động cơ giới: ồn ào, va chạm mạnh, hun khói, không khí có mùi hôi thối, thuốc hoá học… Nguyên nhân quan trọng nhất làm cho ong bốc bay vẫn là: trong tổ không có ong con, nếu có ít con thì đàn ong vẫn ổn định trừ trường hợp đặc biệt. Khi ong bốc bay, ong chúa và toàn bộ đàn ong bỏ tổ bay đến nơi ở mới. Hiện tượng ong bốc  bay làm giảm số đàn ong của người nuôi, giảm sản lượng mật, kích thích đàn ong khác bay theo gây thiệt hại cho người nuôi ong.

Để phòng chống hiện tượng ong bốc bay bà con cần nhận biết sớm một số triệu chứng điển hình của đàn ong sắp bốc bay như sau:

- Vào buổi sáng quan sát thấy có tổ ong đi làm kém, có rất ít hoặc không có ong lấy phấn, trong khi đó các đàn ong khác đi làm tấp nập. Mở thùng kiểm tra bên trong thấy hiện tượng không có mật, không có phấn và không có ong con. Ong trưởng thành không bám cầu mà đậu vào thành thùng hoặc ván ngăn (còn gọi là hiện tượng ong treo).

- Trước khi bốc bay, ong chúa giảm đẻ 10-15 ngày, bụng nhỏ lại.

- Ong thường bốc bay vào những ngày tạnh ráo khoảng 8-16 giờ, chủ yếu vào 9-11 giờ. Khi chuẩn bị bay, ong chuyển động ầm ầm dưới tín hiệu của ong trinh sát. Ong thợ bay ra ngoài qua cửa tổ và các khe hở của thùng. Ong chúa bay ra sau khi 2/3 ong thợ bay ra. Sau 2-3 phút toàn bộ đàn ong bay ra khỏi tổ và bay nhằng nhịt trên không trung, một vài phút sau đó bay thẳng đến nơi ở mới.

Biện pháp phòng hiện tượng bốc bay:

- Giữ cho đàn ong luôn đủ thức ăn bằng cách, vòng mật cuối không quay hoặc chỉ quay tỉa một số cầu. Cho ăn bổ sung vào thời kỳ không có cây nguồn mật nở hoa (tháng 7, 8, 9, 1, 2).

- Đặt ong đúng kỹ thuật. Phát hiện và phòng trị bệnh kịp thời.

- Trường hợp phát hiện thấy ong sắp bốc bay phải lập tức viện một cầu còn mới có đủ mật, phấn, nhộng (lấy từ đàn khoẻ). Có thể nhốt chúa lại một vài ngày. Tối cho ong ăn nước đường.

Kinh nghiệm xử lý khi ong bốc bay:

- Nếu thấy ong bắt đầu bay (ong chúa chưa ra) thì nhanh chóng lấy nón bắt ong bay hứng ngay trước cửa tổ. Trường hợp không kịp lấy nón thì lấy đất ướt vít lỗ tổ và những khe hở không cho ong ra. Nếu ong đã bay ra đang lượn trên trời thì dùng đất, cát, nước… tung lên hoặc dùng sào có cuốn giẻ ở đầu khua vào chỗ có nhiều ong, ong sẽ hạ độ cao đậu lại. Dùng nón bắt ong bắt lấy mang về treo ở chỗ tối và mát. Đồng thời kiểm tra đàn ong tìm hiểu nguyên nhân bốc bay.

- Chuẩn bị thùng, ván ngăn, khoảng 19 giờ tối đổ ong vào thùng đã viện thêm cầu mới có đủ tiêu chuẩn, đuổi ong bám vào cầu viện. Cho ong ăn thêm. Hôm sau kiểm tra bên ngoài thấy ong đi lấy mật nhiều là đàn ong đã ổn định. Để yên tĩnh 2-3 ngày kiểm tra ong chúa. Người mới nuôi nên cắt bớt 1/3 cánh chúa để khi ong chia đàn bốc bay không bay xa. Không được cắt cụt mà cắt chéo ở phần ít gân cánh.

   Nguyễn Thị Long - Trung tâm Khuyến nông